عبد الرحمن جامي

مقدمة ويليام چيتيك 14

نقد النصوص في شرح نقش الفصوص

عبد الغفور لارى ، كه به قول استاد حكمت « البته معتبرتر از تحفهء سامى است » ، دو رسالة را به فهرست سام ميرزا اضافه مىكند . نويسندگان متأخر تدريجا آثار ديگرى را به جامى نسبت داده‌اند ، و در زمان حاضر نيز آثار متعددى به فهرست كتابهاى جامى اضافه شده است . اين امر ظاهرا نتيجهء شتابزدگى فهرست نويسانى است كه به مجرد اينكه اسم جامى را پشت جلد يك نسخهء خطى مىبينند در كتابهاى خود آن را به نام جامى ضبط مىكنند . شايد به اين دليل است كه در كتابهائى مانند فهرست نسخه هاى خطى فارسى از آقاى منزوى كتابهاى زيادى به جامى نسبت داده شده است كه در فهرستهاى قديم نيست . البته در اين زمينه مشكلى ديگر نيز وجود دارد ، و آن اين است كه هر كتاب و رسالهء جامى معمولا دو و گاهى چند اسم دارد . در نتيجه در همان فهرست نسخه هاى خطى فارسى ملاحظه مىشود كه در بعضى از موارد يك اثر با دو يا چند اسم در دو يا چند جاى آن كتاب آمده است . « 1 » بديهى است كه اين مشكل در بيشتر فهرستها وجود دارد . بنا بر اين در فهرست زير سعى شده است كه نامهاى مختلف هر رسالة و نيز آغاز و انجام پاره اى از آنها نوشته شود « 2 » تا جلوى اين نوع تكرارها گرفته شود . به هر تقدير گمان مىرود كه فهرست زير تمام آثار مهم جامى را در بر گيرد . كتابهاى ديگرى كه اسم آنها در منابع مختلف آمده است به احتمال قوى يا از جامى نيست يا تكرار همين رسائل فهرست ماست با نامهاى ديگر . در اين فهرست نخست اسم يا اسمهاى هر كتاب ذكر مىشود ، سپس تاريخ تأليف آن اگر معلوم باشد ، سپس تعداد صفحات چاپ شدهء آن اگر چاپ شده باشد ، و اگر نه ، تعداد تخمينى صفحه ها در صورتى كه به زيور طبع آراسته شود ، و سپس توضيحات مختصر دربارهء موضوع آن . سرانجام در بين الهلالين شمارهء هر اثر در

--> « 1 » . مثلا سخنان خواجه پارسا ( رك شمارهء 41 فهرست ما ) زير عنوان « اثبات واجب الوجود » ( ص 728 ) و « حواشى مؤلفات پارسا » ( ص 1136 ) و « شرح رباعيات پارسا » ( ص 1236 ) در آن كتاب آمده است ، و نيز رسالهء طريق خواجگان ( شمارهء 20 فهرست ما ) به نام « نقشبنديه » ( ص 1466 ) و « نوريه » ( ص 1473 ) ضبط شده است . « 2 » به دليل موضوع كتاب حاضر كار ذكر آغاز و انجام هر اثر فقط در مورد كتابها و رساله هاى صوفيانه و عرفانى جامى انجام شده است .